oyaqکانون فرهنگی هنری اویاق (بیدار)-رشت

global iran gilan rasht Jamaran oyaq
oyaqکانون فرهنگی هنری اویاق (بیدار)-رشت

اعضای این کانون متشکل از قومیتهای گیلک،ترک،تالش،تات،لر،کرد و اهوازی در کنار هم با صمیمت فعالیت می کنند.

پیوندهای روزانه

مصاحبه اختصاصی نشریه دانشجویی #آژیر با #محمد_رحمانی_فر در خصوص #زبان_مادری

(آژیر تنها نشریه دانشجویان تورک دانشگاه شیراز می‌باشد.)

1- مهر ماه 94درحالی از راه رسیده است که ممنوعیت زبانهای غیرفارسی در ایران وارد نودمین سال خود شده است و این زبانها جایگاهی در نظام آموزشی کشور ندارند؛ به نظر شما علت اصلی ممنوعیت زبانهای غیرفارسی کشور در چیست و چگونه میتوان به این ممنوعیت پایان داد و آیا به رفع ممنوعیت زبان های مادری خوشبین هستید؟ 

 ✍️همانگونه که اشاره کرده اید عدم تدریس به زبان مادری و حتی عدم تدریس زبان مادری پیشینه‌ای قریب به یک قرن دارد. بنابراین برای واکاوی علل آن مجبوریم به یک قرن پیش برگردیم. مدارکی در دست است که از اواخر قاجار مخصوصاً از دوره مظفرالدین شاه به بعد، امپراتوری عثمانی تلاشهایی را در جهت نزدیکی بیشتر با قاجار آغاز کرد و همین امر بریتانیا را به تشویش انداخت. در واقع نقش انگلستان در سقوط قاجار و قدرت گرفتن رضاخان غیر قابل انکار است. با روی کار آمدن رضاخان در ایران و شدت گرفتن جنبش ترکهای جوان در ترکیه، مردان پشت پرده عرصه سیاسی ایران تحت تاثیر القائات انگلستان، رضاخان را به ایجاد دولتی متمرکز و اقتدارگرا سوق دادند. به زعم ایشان پراکندگی زبانی در گستره سرزمینی ایران عاملی برای تهدید وحدت ملی تلقی می‌شد و به همین خاطر موضوع وحدت زبان به عنوان عاملی برای تحقق وحدت ملی و سرزمینی مطرح شد که از نتایج شوم آن ممنوعیت زبانهای غیر فارسی در این سرزمین بود. 

 شاید این سوال ارزش آن را داشته باشد که جوابش کمی مفصل‌تر باشد. تا وقتی که ما ریشه‌های واقعی ممنوعیت زبانی را ندانیم نخواهیم توانست تحلیل واقع‌بینانه‌ای از آن ارائه دهیم و در نتیجه نخواهیم توانست راهکارهای عملگرایانه‌ای پیشنهاد دهیم. واقعیت این است که در آن تاریخ نه تنها دربار پهلوی، بلکه خیل کثیری از رجال سیاسی و حتی علمی و فرهنگی، خطر تجزیه ایران را احساس می‌کردند و اولین راهکار برای رفع این خطر را در یکسان‌سازی فرهنگی و زبانی می‌دیدند. ماکس وبر جمله جالبی دارد به این مضمون که تاریخ نتیجه ناخواسته کنشگران آن است. در واقع پان‌فارسیسم در درجه اول فرزند ناخواسته پان‌ترکیسم و در درجه دوم محصول جریانات واگرایانه‌ای همچون پان‌عربیسم، کردگرایی، بلوچ‌گرایی و... بود. نباید واقعیت‌ها را انکار کرد. قبول دارم که با ورود نخستین بارقه‌های مدرنیته به این کشور، اندیشه باستانگرایی و شاهنامه‌پرستی هم در این کشور رشد کرد و می توان آنرا هم از دلایل شکل‌گیری پان‌فارسیسم دانست ولی بیشتر در تقابل با چنین خطراتی بود که چنین اندیشه‌هایی به شدت رواج یافتند. در اینکه کار آنها در محروم کردن ساکنین این مرز و بوم از زبان مادریشان ناپسند و از لحاظ حقوقی خلاف موازین حقوق بشر بود، شکی نیست ولی آنها برای این کار دلایل خاص خودشان را داشتند. هر چند دلایل آنها جنبه سیاسی داشت، نه حقوقی. بنابراین به نظر من تا زمانی که دغدغه‌های سیاسی به وجود آورنده وضعیت موجود رفع نشود، تلاشهای ما هر چند هم حائز وجهه حقوقی باشد به صورت طبیعی نتیجه بخش نخواهد بود.

2- طرفداران سیاست یکسان سازی قومی ، برای زبان فارسی جایگاه ویژه‌ای قائل هستند و آن را برترین زبان ایران و حتی جهان میدانند ، نظرتان در این مورد چیست؟ و بفرمایید که از نظر شما آیا اصولا میتوان زبانی را از زبانی دیگر برتر دانست؟ 

 ✍️این موضوع به هیچ وجه، مبنای علمی ندارد. نه در بینش علمی و نه در بینش مذهبی هیچ زبانی نمی‌تواند برتر از زبانهای دیگر تلقی شود. سوسور که به عنوان پایه‌گذار زبانشناسی نوین شناخته می‌شود، قویاً تاکید دارد که هر زبانی سیستم منحصر به فرد خودش را دارد. 

 البته، موضوع قابلیت یک زبان در رساندن مفاهیم جدید علمی و پژوهشی امر دیگری است که در این خصوص هم زبان فارسی بدون یاری گرفتن از زبانهای عربی، ترکی و غربی قادر به ایفای نقش‌ویژه خود در عصر جدید نیست.

3-از نظر جنابعالی سیاست یکسان سازی قومی چه تاثیری اولا در اتحاد ملل ساکنه ایران باهم و ثانیا در نگرش ملل غیرفارس به زبان فارسی و قومیت فارس داشته است و تا چه حدی در فارس سازی ایران موفق بوده است ؟ 

✍️ اگر قرار بود چنین سیاستی نتیجه بدهد تاکنون باید نتیجه داده بود. ما امروز در عرصه سیاسی با همان دغدغه‌هایی مواجه هستیم که نود سال پیش مطرح می‌شدند. به بیان دیگر اگر قرار بود سیاست یکسان‌سازی فرهنگی خطر تجزیه طلبی را از بین ببرد و عامل وحدت ایرانیان باشد، با گذشت یک قرن چنین هدفی باید محقق می‌شد ولی در عمل می‌بینیم که چنین سیاستی نه تنها هدف مورد نظر را محقق نساخته بلکه دغدغه مزبور جدی‌تر هم شده است. در واقع اجرای چنین سیاستی، بیشتر نتیجه عکس داده و موجب تحریک و حساسیت بیشتر ساکنین غیر فارس شده است.    4-درخصوص تاریخچه زبان رسمی در ایران و همچنین جایگاه زبانهای مادری در تاریخ ایران توضیح مختصری ارائه دهید ، و بفرمایید که جایگاه امروزی زبان فارسی در بین مردم ،شاعران و ادیبان مناطق غیر فارس نظیر آذربایجان نسبت به گذشته های دور چه تغییری کرده است؟ 

 ✍️تا زمان تاسیس دیکتاتوری پهلوی، موضوع زبان رسمی در این کشور مطرح نبوده و تمامی زبانهای موجود به اقتضای شرایط خود مورد استعمال قرار می‌گرفتند. حتی در اولین مدارسی که به سبک جدید در این کشور توسط میرزا حسن رشدیه تاسیس شدند آموزش به زبان ترکی صورت می‌گرفت که کتابهای درسی باقی مانده از آن دوران، گواه این مدعاست. 

 در خصوص قسمت دوم سوال هم باید عرض کنم که متاسفانه افراط و تفریط همزاد همدیگر هستند. آذربایجان بنا به دلایلی از دیرباز مهد بالندگی زبان فارسی بوده است به نحوی که بسیاری از شعرای صاحب‌نام این خطه به این زبان شعر سروده‌اند و آثاری جاودان به این زبان خلق کرده‌اند ولی همانگونه که در جواب سوال قبلی هم اشاره کردم همین سیاست‌های نادرست یکسان‌سازی فرهنگی در آذربایجان نتیجه عکس داده و امروز نسل جدید نویسندگان و شعرای آذربایجانی ترجیح می‌دهند آثار خود را به زبان مادری خویش خلق کنند. در اینکه چنین امری ناشی از علاقه آنها به زبان مادریشان می‌باشد شکی نیست ولی در این میان نقش سیاست مزبور در چنین رویکردی را نمی‌توان انکار کرد. به عبارت دیگر در این خصوص هم پای "حبّ علی" در میان است، هم پای "بغض معاویه"!

5- با این حساب، ممنوعیت زبانهای مادری در ایران چه توجیهی می‌تواند داشته باشد؟

✍️ اگر بخواهم پاسخ صریحی به این سوال داده باشم باید بگویم هیچ توجیهی نمی‌تواند داشته باشد. همانگونه که اشاره کردم از دیدگاه حقوقی، این محرومیت نه تنها توجیه حقوقی ندارد، بلکه نقض حق هم محسوب می‌شود. از دیدگاه سیاسی هم عرض کردم که با گذشت قریب به یک قرن هیچ یک از اهداف بانیان این سیاست محقق نشده و تمامی دغدغه‌های آنها هنوز هم به قوت خود باقی است.

6- از بین حق تحصیل به زبان مادری یا حق تحصیل زبان مادری، کدامیک حق ،مطالبه و مناسب جامعه ایران و اقوام و ملل آن است.

 ✍️وقتی پای یک حق در میان است، نباید به بهانه مصلحت اندیشی به قبض و بسط آن حق مبادرت ورزید. هیچ مصلحتی بالاتر از استیفای حق نیست. در همین مصاحبه متذکر شدم که مصلحت اندیشی‌های صورت گرفته در این حوزه تاکنون نتیجه عکس داده است. حق باید به صورت کامل تحقق یابد و اتفاقاً خیر اولی

در همین است و مناسب‌ترین کار هم همین است.

7- جنابعالی نسبت به آینده ایران چند ملله با توجه به تنوع فرهنگی وقومی آن چه نگاهی دارید؟

 ✍️آینده امری جدا از دیروز و امروز نیست. آینده در حالت طبیعی خود محصول گذشته و اکنون ماست. من به هیچ وجه نمی‌توانم قبول کنم که سیاست گذشته و فعلی بدون هیچ مشکلی در آینده نیز تداوم خواهد یافت. امروز، تعداد افرادی که علی‌رغم تمام محدودیت‌های موجود در حوزه زبان مادری فعالیت می‌نمایند

 و حتی با این زبان آشنایی حاصل نموده یا به این زبان مطلب می‌نویسند در مقایسه با گذشته به مراتب افزایش یافته است. این امر علاوه بر اینکه دلیلی است بر شکست سیاست غیر انسانی یکسان‌سازی فرهنگی، نویدبخش آینده‌ای متفاوت می‌باشد.

📕با اندکی تلخیص

بازنشر: 📚بیتیک ائوی: https://t.me/BitkEvi

  • مدیر سایت

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
filesell filesell